thishousedebate
← Tất cả bài viết

Tối ưu thời gian chuẩn bị để tiến bộ qua từng trận đấu

Hà Duy Thành · 12 phút đọc

Trong một trận tranh biện, 15 - 30 phút chuẩn bị có thể tạo ra lợi thế rất lớn. Nếu chuẩn bị thiếu sót, mình dễ bước vào trận ở thế bị động, rồi phải phân tâm giữa việc xử lý áp lực từ các bài nói của đối phương, và tiếp tục phát triển các ý của mình.

Để chuẩn bị tốt hơn, mình thường tìm một checklist hoặc cách phân bổ thời gian: bao lâu cho nghĩ ý, bao lâu để trao đổi, bao lâu thì chốt chia ý và rồi viết bài nói. Những tài liệu ấy đã có nhiều. Điều mình muốn đề xuất ở đây là một cách đánh giá: sau nhiều trận đấu, làm sao biết mình đang dùng thời gian chuẩn bị hiệu quả hơn?

Cách làm sẽ là ghi âm buổi chuẩn bị, nghe lại và đánh dấu xem team đang dành thời gian cho loại công việc nào. Để phân biệt những công việc ấy, mình muốn mượn một hình ảnh từ doanh nghiệp.

Ba lớp trách nhiệm

Giả sử team đang xây một doanh nghiệp. Ta có thể hình dung công việc trong đó theo ba lớp trách nhiệm.

Ở lớp đầu tiên là nhân viên, công việc của họ là làm ra sản phẩm: lập trình viên viết phần mềm, đầu bếp nấu món ăn. Phải có thứ gì đó được làm ra thì khách hàng mới có thể sử dụng và đánh giá.

Ở lớp thứ hai, người quản lý đảm bảo chất lượng. Công việc của họ là kiểm tra sản phẩm đã đủ tốt chưa, tìm chỗ thiếu sót và nghĩ cách cải thiện.

Ở lớp thứ ba, người chủ phải làm cho doanh nghiệp thành công. Thường thì họ cũng là người được trả nhiều nhất, vì họ là trực tiếp đảm nhiệm sự thành công của công doanh nghiệp. Nghe thì hợp lí, nhưng công việc thật của họ là gì?

Mình nghĩ câu trả lời là, ở cấp độ này, họ không có công việc cố định. Họ chỉ có trách nghiệm, và công việc sẽ từ đó mà ra. Có lúc cần sửa sản phẩm, có lúc cần tìm khách hàng, có lúc phải thay đổi cách mọi người phối hợp. Họ phải tự tìm hiểu, thử nghiệm và quyết định doanh nghiệp đang cần gì. Họ có thể làm hết những việc trên, nhưng nếu doanh nghiệp không thành công, thì dù họ đã làm đến mấy, kết luận sẽ là họ làm chưa đủ.

Mình nghĩ ba lớp trách nhiệm ấy là một cách hữu ích để nhìn lại việc chuẩn bị của đội tranh biện.

Khi dành phần lớn thời gian để viết bài, mình đang làm công việc của nhân viên: tạo ra thứ để giám khảo nghe. Mình có ý, có giải thích, có ví dụ. Nhưng nếu dừng ở đó, mình mới đảm bảo được rằng mình có bài để nói. Bài ấy có giúp đội thắng không thì mình phải đấu xong rồi mới biết.

Khi trao đổi để sửa một cơ chế chưa hợp lý hoặc tìm cách giải thích thuyết phục hơn, mình đang làm công việc của người quản lý: kiểm tra và cải thiện chất lượng lập luận. Đến đây, có thể mình sẽ nghĩ đội nên dành nhiều thời gian nhất để làm cho từng ý hay hơn. Nhưng đây vẫn chưa phải là tầng trách nghiệm giúp mình trực tiếp tạo ra chiến thắng.

Viết lập luận tốt vẫn chưa đủ để chiến thắng

Hình dung một buổi chuẩn bị với kiến nghị “Chúng tôi sẽ cấm trẻ em dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội”. Đội ủng hộ có ba mươi phút và viết ba luận điểm đầy đủ: mạng xã hội làm tăng lo âu ở thanh thiếu niên, làm giảm thời lượng giấc ngủ và khả năng tập trung, và khiến tình trạng bắt nạt trên mạng khó kiểm soát. Ý nào cũng có cơ chế và ví dụ.

Vào trận, đối phương không phản bác về những tác hại ấy. Họ tập trung chứng minh rằng lệnh cấm sẽ không được thực thi theo cách đội đề xuất dự tính: trẻ có thể khai sai tuổi, dùng tài khoản của người lớn hoặc chuyển sang những nền tảng ít bị kiểm soát hơn, nơi các tác hại còn khó xử lý hơn.

Nếu ba luận điểm chỉ trả lời câu hỏi “mạng xã hội có hại gì?”, trong khi kiến nghị cần lời giải “lệnh cấm sẽ sửa được vấn gì?”, thì kể cả làm tốt, đội ủng hộ vẫn vào thế bị động. Để phòng tránh những việc tương tự, team sẽ cần dành nhiều thời gian cho cuộc trao đổi và tìm ra các điều kiện chiến thắng.

Nếu họ quen với việc ưu tiên cách tiếp cận này, họ sẽ có khả năng cao hơn để tìm ra lập luận còn thiếu: vì sao lệnh cấm vẫn giảm được tác hại, kể cả khi có người tìm cách lách?

Vì vậy, trong mọi đề, các team nên dành tối đa thời gian cho những câu hỏi như:

Những câu hỏi ấy buộc mình phải lựa chọn: ý nào đáng làm kỹ, ý nào có thể bỏ, chỗ nào phải chắc và chỗ nào có thể chấp nhận là chưa hoàn hảo. Có khi phải dừng viết, bỏ bài nói, để lấy thời gian đó nhìn trận đấu bao quát, mình mới nhận ra điều đội mình cần làm.

Công việc này khó đưa vào một checklist cố định, vì mỗi trận đặt ra những vấn đề khác nhau. Không phải lúc nào mình cũng biết ngay cần làm gì. Tự tìm ra việc cần làm cũng là một phần của kỹ năng của những người nhận trách nhiệm tạo ra kết quả.

Giải phóng thời gian

Về lâu dài, các đội nên dần giảm thời gian cần để viết bài và sửa lỗi lập luận, rồi dành phần thời gian ấy cho việc xác định và kiểm tra cách thắng trận.

Đương nhiên mình vẫn cần đủ ý và ghi chú để nói. Nhưng mình nên viết đến mức đủ dùng thôi. Khi đã thuần thục, có những trận mình có thể dành gần như toàn bộ thời gian để bàn với đồng đội về chiến thuật, vì mình đã biết cách triển khai trơn chu những quyết định ấy thành bài nói.

Nếu hai đội có nền tảng tương đương, một đội dành 70% thời gian để viết bài, còn đội kia dành được 70% để đánh giá các điều kiện chiến thắng, mình sẽ đặt nhiều niềm tin hơn vào đội thứ hai. Đội này có thể thua, nhưng nếu trận nào họ cũng tập như thế này, thì sao 100 trận đấu, đội này cũng chắc chắn sẽ đi xa hơn.

Nếu chưa dành được thời gian cho việc ấy, mình cần tập những kỹ năng đang làm team bị chậm. Viết quá lâu thì tập chuyển ý thành ghi chú nhanh hơn. Viết hay luôn từ bản đầu tiên sẽ giúp mình tiết kiệm nhiều thời gian, để trao đổi thêm về các điều kiện chiến thắng

Làm việc cùng nhau

Trong một đội tranh biện, trách nhiệm của “người chủ” thuộc về tất cả thành viên.

Nếu mình có hướng mà mình tin sẽ giúp đội chiến thắng, mình cần nhận trách nghiệm diễn tả ý kiến đó tốt, chứ không phải chỉ nói ‘góp ý’. Phải vẽ ra rõ ràng là vì sao dùng lập luận này, mình tự tin đến đâu và còn thiếu gì. Ví dụ: “Mình nghĩ đây là hướng có thể thắng, nhưng chưa giải thích được vì sao người dùng không tự kiểm soát hành vi của họ. Trực giác mình bảo mình vậy. Các bạn có đồng ý không? Nếu có, mình cần mọi người hỗ trợ xử lý chỗ này.”

Như vậy, ai cũng sẽ có đủ thông tin để giúp bạn hoàn thành trách nghiệm để lấy chiến thắng về cho team.

Nếu không biết triển khai tiếp, mình cũng nên truyền đạt như vậy để người có hướng rõ hơn dẫn tiếp. Nếu cả đội đều chưa có hướng, hãy cần xác định điểm mắc chung và chia nhau xử lý, thay vì chờ ai đó nghĩ ra đáp án.

Người dẫn dắt có thể thay đổi trong một buổi chuẩn bị. Việc nhận trách nhiệm cũng bao gồm việc biết lúc nào cần giúp đỡ và nhường cho đồng đội dẫn tiếp. Các chủ doanh nghiệp thường xuyên nhường lại công việc cho người phù hợp hơn, nhưng họ cũng luôn biết và làm rõ công việc này sẽ là trách nghiệm của ai, vì việc đó sẽ quyết định thành công của doanh nghiệp, và đó là trách nghiệm của họ,

Đánh giá sự tiến bộ trong kỹ năng chuẩn bị

Khi nghe lại bản ghi âm, mình nên đánh dấu thời gian theo ba loại công việc: tạo ra nội dung, kiểm tra chất lượng và quyết định cách điều kiện chiến thắng.

Có thể phân biệt bằng các câu hỏi team đang cố trả lời. “Mình sẽ nói gì?” là tạo ra nội dung. “Giải thích như vậy đã thuyết phục chưa?” là kiểm tra chất lượng. “Nếu chứng minh được điều này, mình có thắng được lập luận mạnh nhất của đối phương không?” là công việc chiến lược.

Ba loại này có thể xen vào nhau, nên mình cũng không cần chia chính xác đến từng giây. Mục đích là nhìn ra phần lớn thời gian và sự chú ý của đội đang dành cho việc gì.

Qua nhiều buổi tập, mình cũng cần đánh giá xem đội có chuẩn bị đủ nội dung nhanh hơn không, có xử lý những lỗi quen thuộc tốt hơn không và có dành được nhiều thời gian hơn cho các quyết định chiến lược không. Đồng thời, quá trình kiểm tra những cuộc trao đổi ấy đã giúp đội làm được gì: chọn hướng, bỏ ý, nhận ra rủi ro, phân công phần còn thiếu?

Chỉ nói về chiến thuật lâu hơn thì chưa đủ. Mười phút lặp lại “ý này quan trọng” mà không giải quyết được gì vẫn là mười phút dùng chưa tốt. Sau trận, mình cũng cần đánh giá lại xem điều kiện chiến thắng đã được chọn có phù hợp không.

Bình thường, chúng ta hay ghi âm bài nói để nghe lại và tìm cách cải thiện. Nhưng bài nói thực ra chỉ là đầu ra, và đầu ra đó phụ thuộc rất nhiều vào quá trình chuẩn bị trước đó.

Bài nói thì mình biết cách sửa. Mình có nhận xét của giám khảo, có điểm người nói, có thể nghe lại recording các trận đấu để xem mình nói thiếu gì, thừa gì, chỗ nào chưa rõ. Nhưng nếu vấn đề nằm ở quá trình tạo ra bài nói đó thì sao?

Mình nghĩ đây là một kỹ năng thường không nhận được sự ưu tiên tương xứng. Chúng ta dành rất nhiều thời gian để học cách nói tốt hơn, nhưng ít khi nhìn lại 15 hay 30 phút trước bài nói để xem mình đã sử dụng khoảng thời gian đó như thế nào: mình dành thời gian vào đâu, bỏ phí thời gian ở đâu, quyết định nào giúp ích cho bài nói và quyết định nào khiến mình đi sai hướng.

Nếu bạn cảm thấy trình độ của mình đang chững lại, có lẽ cách mình chuẩn bị là một trong những thứ đáng để điều tra kỹ hơn.