Đồng đội ngồi ghế bên kia
Nhiều bạn thấy tranh biện rất khó, vì trong một trận đấu có quá nhiều việc phải làm. Mình phải xây ý, nghe đối phương, ghi xuống rồi so sánh hàng chục ý của cả hai bên, phản hồi, xây dựng lại lập luận và vô vàn việc khác.
Nếu bạn phải làm hết từng việc ấy, thì việc bị choáng ngợp là dễ hiểu. Trong những lúc như thế này, thì nhiều bạn sẽ dựa tới sự giúp đỡ của 1-2 người đồng đội trong team. Mình nghĩ đó là giải pháp hợp lý, nhưng tại sao ta chỉ có 1-2 người đồng đội. Mình nghĩ trong nghị viện Á, mình có tới 5 người đồng đội, và trong nghị viện Anh, là 7 người đồng đội cơ.
Chỉ là họ ngồi ghế bên kia thôi.
Trong thời gian chuẩn bị, bạn kể ý cho đồng đội nghe. Họ hỏi: “Sao điều này lại xảy ra?”, “Chỗ này cậu chưa chứng minh”, hoặc “Nếu bên kia nói thế này thì sao?”. Bạn nghe rồi sửa ý của mình thành hay hơn vì những góp ý như vậy.
Khi vào trận, người đặt những câu hỏi tương tự chỉ khác là họ ngồi ở bàn đối diện. Họ muốn thắng bạn, nhưng ngoài yếu tố đó, thì họ không khác người đồng đội cùng bàn với bạn mấy. Những đòn tấn công hay vì thế không nên làm bạn sợ. Đây là những cơ hội giúp bạn nhận ra những việc cần thiết để triển khai.
Đối phương chỉ ra điều mình còn thiếu
Chẳng hạn, bên kia nói đội bạn chưa chứng minh A, B, C. Người nói tiếp theo có thể cảm thấy bị cuống, sợ mình đang thua, mình thiếu ý, mình cần phải chỉ ngược đối phương cũng thiếu X, Y, Z.
Thực ra, việc cần làm đơn giản chỉ là nghĩ xem A, B, C có cần thiết không. Nếu cần thiết thì giải thích thôi.
Nếu A thực sự quan trọng, có lẽ giám khảo cũng đang chờ đội mình giải thích A. Xuýt nữa thì mình không nhận ra điều đó. May mà mình có đồng đội ngồi bên kia. Vậy thì mình giải thích A. Bạn có thể nói: “Đội bạn nói mình chưa làm A. Cảm ơn bạn. Đây mình chứng minh A.” Bạn nghe góp ý của đối phương rồi làm ý của mình hoàn thiện hơn.
Điều này cũng nên giúp mình nghĩ lại về cách tấn công các đội khác. Nếu cả bài nói chỉ liệt kê những thứ họ “chưa làm”, mình có thể đang giúp họ làm ra danh sách việc cần làm trong bài sau. Có lẽ ở những lượt nói đầu, chúng ta nên tấn công như luận điểm đã được xây hoàn thiện, rồi khi trận đấu trở nên khó hơn ở những lượt sau, thì hẵng chỉ ra những mấu chốt quan trọng còn thiếu để dứt điểm, cho đối phương ít thời gian khắc phục hơn.
Đối phương chỉ ra những ý chưa đủ sâu sắc
Giả sử đề bài yêu cầu công ty làm game góp tiền điều trị chứng nghiện game. Phe ủng hộ ban đầu nói rằng công ty làm ra game gây nghiện, nên công ty phải chịu chi phí. Phe phản đối đáp trả lời: thế nhà hàng làm người ăn mập, thì họ phải trả tiền giảm cân? Rất nhiều người chơi mà không nghiện đó. Không phải gia đình và người chơi cũng phải chịu trách nghiệm cho lựa chọn cá nhân sao? Nếu phần lớn nguyên nhân nằm ngoài công ty, tại sao bắt công ty trả tiền?
Sau phản biện ấy, phe ủng hộ sẽ phải dành bài sau để chứng minh việc nghiện game nghiêm trọng đến đâu, hoặc phân tích tại sao trọng trách của công ty là yếu tố lớn nhất, hoặc tại sao dù có các nguyên nhân khác nhau, chúng ta cần tất cả thể chế chịu trách nghiệm cho phần đóng góp của mình vv.
Ban đầu team bạn chưa nghĩ ra thì có thể chưa định hướng được, nhưng đây là những phân tích sâu sắc giám khảo thực sự cần để chấm cho bạn thắng và được điểm cao. Nhưng trong trận đấu, giám khảo không được can thiệp và giúp đỡ mình. Giá mà có ai đó trong trận đấu, luôn luôn quan tâm quan tâm tới việc mình đang thiếu sót ở đâu, cần củng cố những chỗ nào, và còn tận tình chỉ ra cho mình là tại sao mình cần làm thế. Có được những người bạn tốt như vậy thì hay biết mấy,
Đi phương cho mình thời gian
Để chuẩn bị trình bày case của mình cho giám khảo từ người một, thì mình chỉ có 15-30 phút chuẩn bị. Đây là khoảng thời gian ngắn. Mình không ít khi đã ước là, nếu mình có thêm thời gian để nghĩ, để cân nhắc và phân tích thêm, thì mình đã nghĩ ra được luận điểm tối ưu nhất.
Giá mà bằng cách nào đó mình có thể được thêm thời gian, theo các mốc 7 phút, để mình gom bao nhiêu cái góp ý trên, với những cân nhắc mình có ban đầu nhưng chưa có thời gian triển khai, để tới cuối mình có thể đưa cho giám khảo những ý tưởng hay và hoàn thiện nhất. Người nào mà giúp mình có thêm được thời gian như vậy, thì không khác gì cưu mang cho mình
Làm sao để bắt đầu có thêm đồng đội như vậy?
Mình nghĩ cạm bẫy trong môi trường thi đấu là nó khiến mình dễ coi tất cả người khác là đối thủ, là người muốn hại mình, gây khó khăn để mình thành công. Vì vậy, mình cần phòng thủ, chứng minh là họ sai. Việc đó dẫn tới những trận đấu hài, như khi cả 2 bên chưa chứng minh đủ ý của mình, rồi chỉ dùng phần thời gian còn lại chỉ ra đội kia đang thiếu cái gì. Nhiều khi, mình cũng coi giám khảo như đối thủ, họ ra những quyết định sai cho trận đấu, như là họ muốn mình thua vì một mối thù hằn nào đó.
Nhưng trong trận đấu, mình nghĩ không ai đang nghĩ như vậy cả. Mỗi đội đang quan tâm chính tới bài nói của mình thôi, giám khảo cũng đang muốn làm công việc tốt để được điểm cao. Đây không phải là các yếu tố cản trở thành công của mình.
Vì thế, cái mình nên quan tâm nhất không phải là thắng thua, mà là mang lại giá trị lớn nhất tới giám khảo và khán giả với những lập luận sâu sắc và hoàn thiện. Đương nhiên kĩ năng đọc trận đấu là một kỹ năng vô cùng quan trọng, nhưng mình chỉ nên áp dụng nó sau khi mình đã tìm được case tối ưu, vì nếu mình còn chưa thực sự hiểu tại sao cái mình đang chứng mình là thuyết phục, thì kể cả mình có thắng, mình đang chưa hoàn thành được trách nghiệm của một tranh biện viên - khi mình đang lấy đi thời gian và sự chú ý của những người khác, mà chưa mang lại được các giá trị tương xứng.
Khi mình nghĩ như vậy, mình sẽ ít chú tâm hơn tới các cách phải chứng minh đối phương sai, thiếu sót, những lỗ hổng trong đề mà mình có thể dùng để dành lấy những trận thắng ‘rẻ’ thiếu giá trị. Mình sẽ điềm tĩnh hơn, dành nhiều thời gian hơn với những luận điểm mình thực sự tin tưởng và có hứng thú. Có thể mình vẫn sẽ thua, nhưng khi mình thua vì cái giá trị lớn nhất mình đang đưa lại cho khán giả vẫn chưa đủ, thì đây là những ván thua tốt, có nhiều giá trị học hỏi. Nếu mình thắng, thì mình đang thắng bởi vì mình đang buộc phải đi xa hơn với những luận điểm mà nếu làm một mình, mình không có khả năng hoàn thành. Nếu mình chơi thế này, thì sau 100 trận đấu mình sẽ có rất nhiều tiến bộ.
Tại sao mình tin vào cách chơi này
Về giá trị thực dụng ngắn hạn, thì đây là một thay đổi nhanh để mình chiếm thêm lợi thế trong trận đấu. Khi các đội khác đấu 3v3 trong nghị viện Á, thì mình đang dùng họ làm đồng đội, mình đang đấu 6v3. Khi các đội khác đang đấu 2v2v2v2 trong nghị viện Anh, thì mình đang đấu 8v2v2v2. Mình nghĩ không khó để các bạn thấy lợi thế áp đảo khi mình làm quen việc này.
Nhưng nếu đối phương cũng làm được như vậy, thì lợi thế này có bị trung hòa không? Có lẽ vậy, nhưng đây là một cái trung hoà tốt. Thay vì bạn, giám khảo và khán giả đang xem những trận đấu 3v3, 2v2v2v2, thì họ sẽ thực chất xem những trận đấu 6v6, hay 8v8v8v8. Đây là những trận đấu hay hơn, sâu sắc hơn, có giá trị hơn. Nếu bạn đã từng xem những trận đấu, mà nó khiến bạn cảm nhận được cũng cảm giác khó tả, thậm chí là kì diệu từ bộ môn, bạn thấy hay và không hiểu nổi tại sao những người chơi đã nghĩ được những ý như vậy, thì mình nghĩ đây là một yếu tố đóng góp lớn cho cảm giác đó.
Và cái cuối cùng là giá trị. Chúng ta tranh biện để làm gì? Chẳng nhẽ để nghĩ ra những cách để chỉ ra sao người khác sai? Mình nghĩ kĩ năng đó không khó học, và cũng không có nhiều giá trị. Nhưng nếu cái kĩ năng mình đang học là biến tất cả những người xung quanh thành đồng đội, cho họ cảm giác là các góp ý của họ đưa lại giá trị cho bạn, họ chung phe với bạn, và tận dụng góc nhìn của họ để nghĩ ra những ý tưởng mà một mình bạn không bao giờ nghĩ ra, thì kể bạn có thua 100 trận tranh biện, bạn cũng đã thắng rồi.
Thực ra trong tranh biện, bạn chỉ có một đối thủ thôi.